Το σύνδρομο γονικής αποξένωσης, είναι ένας όρος που επινοήθηκε τη δεκαετία του 1980 από τον Αμερικανό παιδοψυχίατρο Richard A. Gardner ο οποίος, παρατήρησε μελέτησε και κατέγραψε τις ψυχολογικές διεργασίες μελών διαλυμένων οικογενειών και κυρίως παιδιών, που αναγκάστηκαν να διακόψουν τις γέφυρες επικοινωνίας με τον έναν γονιό τους και θεμελίωσε τα κριτήρια αυτής της συναισθηματικής διαταραχής.
Ο Δρ. William Bernet, πρόεδρος της ομάδας μελέτης γονικής αποξένωσης και καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Vanderbilt, εξετάζει οκτώ κριτήρια για τη διάγνωση της γονικής αποξένωσης, τα οποία αναπτύχθηκαν αρχικά από τον R.Gardner. Αυτά τα οκτώ κριτήρια-συμπτώματα παρότι μέχρι σήμερα έχουν διατηρηθεί καλά ως δείκτες διάγνωσης του συνδρόμου της γονικής αποξένωσης, εντούτοις κατά τον W. Bernet πρέπει να μελετηθούν περαιτέρω και συνοπτικά είναι:
- Η εκστρατεία της υποτίμησης: Το σύμπτωμα αυτό ανιχνεύεται όταν το παιδί κατά την διάρκεια της εξέτασης από ειδικό, υποτιμά συστηματικά τον στοχευμένο γονιό. Στην πραγματικότητα, αυτό είναι συχνά το πρώτο πράγμα που επικοινωνεί το παιδί όταν επισκέπτεται έναν ψυχολόγο- ψυχοθεραπευτή- ψυχίατρο. Πχ «Θέλω να σας πω ότι ο πατέρας / η μητέρα μου κάνει συνέχεια λάθη. Δεν μπορεί να κάνει τίποτα σωστό»
- Η επιπόλαια αιτιολογία αποξένωσης: Το σύμπτωμα αυτό ανιχνεύεται όταν το παιδί θα δώσει κάποιο ασήμαντο λόγο για να αιτιολογήσει πως δεν θέλει να βλέπει τον στοχευμένο γονιό.
- Η έλλειψη αμφιθυμίας: Που αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον σύμπτωμα. Όταν έχουμε σχέσεις με ανθρώπους, είναι συνήθως αμφίσημες υπό την έννοια ότι υπάρχουν μερικά καλά σημεία και κάποια κακά σημεία σε αυτές και αυτό είναι φυσιολογικό. Επίσης για σχεδόν όλους όσους γνωρίζει κάποιος μπορεί να σκεφτεί και να του αποδώσει κάποιες καλές ιδιότητες και κάποιες όχι τόσο καλές, ή και κάποιες εντελώς κακές ιδιότητες. Το αποξενωμένο παιδί αντίθετα έχει έλλειψη αμφιθυμίας, που σημαίνει ότι «βλέπει» έναν γονιό ως εντελώς καλό ή εντελώς κακό.
- Το ανεξάρτητο στοχαστικό φαινόμενο: Το σύμπτωμα αυτό ανιχνεύεται όταν τα παιδιά που εξετάζονται, λένε αυτό που θέλουν να πούνε και χωρίς να ερωτηθούν επισημαίνουν ότι, « Τα σκέφτηκα όλα αυτά μόνος/μόνη μου. Κανείς δεν με επηρέασε. Η μαμά μου δεν μου είπε τι να πω, αλλά αυτό πιστεύω εγώ για τον πατέρα μου»
- Η αυτόματη / ανακλαστική υποστήριξη: Το σύμπτωμα αυτό ανιχνεύεται όταν το παιδί επιλέγει πάντα την πλευρά ενός συγκεκριμένου γονιού, σε οποιοδήποτε επιχείρημα ή διαφωνία. Για παράδειγμα σε μια συζήτηση ανεξάρτητα από το θέμα που θα προκύψει, το παιδί θα συμμορφωθεί αυτόματα με τον αποξενωτή γονιό και θα διαφωνήσει αυτόματα με τον στοχευμένο γονιό.
- Η απουσία ενοχής: Το σύμπτωμα αυτό ανιχνεύεται όταν κάποια παιδιά λένε ή κάνουν φρικτά πράγματα με αποδέκτη τον στοχευμένο γονιό, χωρίς κανέναν απολύτως ενδοιασμό, αντιμετωπίζοντας με ακραία περιφρόνηση τα συναισθήματά που προκαλούν αυτές οι συμπεριφορές στον γονιό τους.
- Δανεισμένα σενάρια : Το σύμπτωμα αυτό ανιχνεύεται στον τρόπο που ένα παιδί αφηγείται στον ειδικό, ένα γεγονός που έχει συμβεί στην οικογένεια του, με την συμμετοχή των γονιών του. Η ιστορία του θα είναι η ίδια ακριβώς ιστορία που αφηγήθηκε ο αποξενωτής γονιός και μερικές φορές θα χρησιμοποιήσει ακόμη και πανομοιότυπες λέξεις.
- Διάδοση της εχθρότητας: Το σύμπτωμα αυτό αναφέρεται στη διάχυση της αποξενωμένης συμπεριφοράς του παιδιού εκτός από τον στοχευμένο γονιό και σε άλλους δικούς του ανθρώπους. Με απλά λόγια, η απομακρυσμένη στάση υιοθετείται και εξαπλώνεται στα μέλη της οικογένειάς του στοχευμένου γονιού, όπως στους γονείς του, στα αδέλφια του, στο φιλικό του περιβάλλον και γενικά στους ανθρώπους που τάσσονται δίπλα του, παρόλο που αυτοί οι άνθρωποι, συγγενείς ή φίλοι δεν έχουν κάνει τίποτα κακό ούτε στο παιδί αλλά ούτε και στον αποξενωτή γονιό.
Όλοι γνωρίζουν ότι τα παιδιά που εκτίθενται σε υψηλές συγκρούσεις συνθλίβονται και υποφέρουν πολύ!! Η πρόκληση λοιπόν για όσους δραστηριοποιούνται στον τομέα της ψυχικής υγείας και ασχολούνται με το σύνδρομο της γονικής αποξένωσης, είναι να βρουν τρόπους για να απαλλάξουν αυτά τα παιδιά από τον πόνο, την ενοχή, το άγχος και κάθε άλλο επώδυνο συναίσθημα, που προκύπτει όταν παγιδεύονται στη «φωτιά» που άναψαν οι γονείς τους. Επί πλέον χρειάζεται να ενημερώνουν τους ενήλικες γονείς ότι επιβάλλεται να φωτίσουν τις δικές τους «σκοτεινές» ψυχολογικές πτυχές και να εργασθούν με τον εαυτό τους, για να μπορέσουν να αναγνωρίσουν τα συναισθήματά τους και να αλλάξουν τις καταστροφικές συμπεριφορές τους, γιατί γονική αποξένωση=κακοποίηση και η κακοποίηση είναι έγκλημα.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο www.psychology.gr